15 Intel X99 moederborden review: borden voor Haswell-E

Storage: M.2 en SATA Express ingeburgerd

Bij de Intel Z97 generatie zagen we al de eerste stappen met betrekking tot de komst van de SATA Express en M.2 interfaces voor snellere SSD's. Even in de herhaling: SATA Express is een nieuwe interface om SSD's in standaard 2,5" formaat via een kabel te verbinden met de PC via PCI-Express x2, wat neerkomt op 1000 MB/s bij twee PCI-Express 2.0 lanes. In een SATA Express connector zitten ook twee SATA-connectors verstopt: in plaats van één SATA Express apparaat kun je dus ook twee SATA-apparaten aansluiten.

Voor fabrikanten zijn er twee voor de hand liggende manieren om SATA Express te implementeren. De Intel chipset biedt de mogelijkheid om de pinnen die bestemd zijn voor SATA-poorten 5 en 6 eventueel ook van een PCI Express signaal te voorzien. Dat maakt dat SATA Express dus gecombineerd kan worden met SATA 5 en 6 en je gebruikt dus óf de SATA Express functionaliteit óf de twee SATA poorten als alternatief. Daarnaast heeft onder andere ASMedia een losse controller beschikbaar die een SATA Express poort kan bieden met eveneens de SATA compatibiliteit. Heeft een moederbord één SATA Express aansluiting dan zit hij in de regel aan de Intel chipset vastgeknoopt. Bij twee SATA Express aansluitingen is de tweede meestal aan zo'n losse ASMedia controller gekoppeld. Enkel ASUS kiest ervoor om een tweede SATA Express aansluiting te implementeren. ASRock blijkt haar geloof in SATA Express verloren te zijn: op de drie borden die we van dit merk getest hebben, vinden we de aansluiting niet.

SATA Express begint ingeburgerd te raken, maar ASRock gelooft er inmiddels al niet meer in.

M.2 is een nieuwe interface voor SSD's die in eerste instantie voor laptops bedoeld was als opvolger van mSATA, maar nu ook in de desktop zijn intrede doet. M.2 SSD's zijn in feite kleine printplaatjes die je in een connector steekt. Net als bij SATA Express combineert M.2 Serial ATA en PCI-Express. Voor dat laatste bestaan echter twee varianten: je kunt twee lanes, maar ook vier lanes in een M.2 slot stoppen.

Bij de Z97 borden was ASRock de enige die een bord had met een M.2 slot met vier lanes, afkomstig uit de PCI-Express 3.0 controller van de CPU. Dat resulteert in een maximale doorvoersnelheid van 4 GB/s; vele malen meer dan de maximale 600 MB/s van Serial ATA 600. Aangezien de Haswell-E processors veel meer PCI-Express lanes beschikbaar hebben is het bij de X99 borden gebruikelijker dat er zo'n M.2 slot met vier lanes beschikbaar is. Vaak is het zo dat wanneer je deze gebruikt er wat minder lanes naar de videokaartsloten gaan, waardoor 3-way of 4-way SLI/Crossfire of niet of met minder lanes mogelijk zijn.

De meeste borden, behalve die van Gigabyte, hebben een M.2 slot met vier PCI-Express 3.0 lanes.

Wij durven de stelling wel aan dat een M.2 slot met 4 lanes echt wel een minium eis is op een X99 bord. Gelukkig vinden we dergelijke sloten ook op bijna alle X99 borden terug. In onderstaande tabel hebben we voor alle borden geïnventariseerd hoeveel Serial ATA 600, hoeveel SATA Express en hoeveel M.2 sloten van beide soorten er zijn. Let wel, SATA Express en SATA zijn dubbel geteld. Oftewel, iedere SATA Express poort bevat dus ook twee SATA600-poorten die we dus ook nog eens los hebben meegeteld.

Gigabyte verbindt hun M.2-slot voor SSD's via twee PCI-Express 2.0 lanes met de X99 chipset: maximaal 1 GB/s dus. De marketing afdeling spreekt van 10 Gigabit/s (wat dankzij de 8/10-codering correct is), om het sneller te laten lijken dan het is. Maar laat je niet van de wijs brengen: snelle M.2 SSD's als de Samsung XP941 en de toekomstige SandForce SF-3700 gebaseerde modellen kunnen zo niet op volle snelheid werken. Een ander nadeel: de M.2-connector kan niet gelijktijdig gebruikt worden met de eerste SATA Express connector en/of SATA-poorten 5 en 6. Gigabyte spreekt verder over "dual M.2", maar ook dat is grotendeels marketing. Alle borden hebben inderdaad een tweede M.2 slot, maar dat heeft slechts één PCI-Express 2.0 lane en is dus eigenlijk enkel echt geschikt voor het plaatsen van een als M.2 uitgevoerde WiFi-module, die bij de verschillende luxere borden ook daadwerkelijk aanwezig is. Er is één uitzondering: de Gigabyte XZ99-SOC Force heeft wat men noemt een "Turbo M.2" slot en deze is met vier PCI-Express 2.0 lanes verbonden met de chipset. Dat is beter, maar nog altijd minder dan de vier PCI-Express 3.0 lanes die andere fabrikanten implementeren.

Als een bord meer dan 10 SATA-poorten heeft is er natuurlijk een extra controller voor nodig. Dat hebben we ook in de tabel geplaatst. Dit is enkel bij de ASUS borden het geval.

Een positief woord over MSI: wanneer het M.2-slot zijn x4-functionaliteit verliest doordat je te veel videokaarten plaatst, werkt het slot alsnog met twee lanes. Althans, bij de borden die wij hebben getest. Bij ASUS worden de slots dan helemaal uitgeschakeld.

* Inclusief fallback naar M.2 x2